از ديدگاه روايات، دعا و نيايش در روز عرفه چه فضيلتي دارد؟
روز عرفه روز دعا و نيايش است و اگر چه روزه آن روز مستحب است، ليکن اگر روزه گرفتن آن روز موجب ضعف شود، آن گونه که انسان نتواند دعاهاي اين روز را بخواند، خواندن دعا بر روزه گرفتن مقدم است.(1) نقش نيايش در وصول به رحمت بيکران الهي، با بيان امام صادق(ع) که فرمود: «الدُّعاء کهف الإجابه کما أنّ السّحاب کهف المطر»(2)به خوبي روشن است. طبق اين بيان نوراني همان طور که ابر، قرارگاه باران است، دعا نيز قرارگاه اجابت است. به بيان ديگر، اجابت در درون دعاست، همانطور که باران در نهاد ابر تعبيه شده است، بنابراين، چنانچه کسي با حسن ظن و خالصانه و عارفانه و به نحو عام دعا کند، خدا هم اجابت خواهد کرد. بخش مهمّي از پيروزي انبياي بزرگ(ع)نيز به برکت دعا بوده است؛ زيرا تظاهرات و عمليات، بخش «جسماني» پيروزي را تشکيل مي‎دهد ولي دعا و نيايش روح ظفر است؛ چنانکه امام علي‎بن موسي‎الرضا(ع) همواره به اطرافيان خويش مي‎فرمود: بر شما باد به سلاح پيامبران: «عليکم بسلاح الأنبياء» آنگاه در پاسخ اينکه سلاح آنان چه بود؟ مي‎فرمود:(3) دعا تنها چيزي است که خدا آن را به انسان تمليک کرده است. انسان جز دعا و تضرع در پيشگاه خداوند مالک چيزي نيست: «يا سريع الرضا اغفر لمن لا يملک إلّا الدّعاء (4) از اين رو در برابر دشمن درون، سلاحي جز ناله ندارد: «و سلاحه البکاء» (5) دشمن بيرون را مي‎توان با سلاح سبک و سنگين از پا درآورد ولي شيطان و دشمن سرسخت درون را تنها با اشک در برابر خدا مي‎توان رام کرد. بنابراين، کسي که اهل ناله نيست، مسلح نيست و اگر کسي مسلح نباشد پيروز نخواهد شد؛ زيرا انسان تا زماني که خود را مي‎بيند، خدا را نمي‎بيند و به درگاه او تضرّع و اظهار عجز نمي‎کند، وقتي ننالد در نبرد با اهريمن درون و بيرون شکست مي‎خورد.
گرچه همه حالات زندگي براي نيايش مناسب است ولي دوران پربار حج و حضور در مواقف آن، شکوه بيشتري براي دعا و تأثير فراوانتري براي نيايش به درگاه پروردگار جهان دارد و چون دعا از ضمير صاف، مورد قبول است و احرام و آهنگ کعبة ازاد و پاک، در تصفية ضمير تأثير به سزايي دارد، نيايش در حج و دعا در مواقف آن بهترين اثرها را به همراه خواهد داشت. از اين رو براي هر برنامه از مناسک حج. دستور ويژه‎اي در مورد نيايش داده شده است و عمدة آن دعاي عرفه در صحراي عرفات و همراه تودة مردم گرد آمده از سراسر جهان و عُشاق مشعر و مشتاقان کوي مناست.
روايات فراواني دربارة اعمال روز عرفه و هنگام وقوف در عرفات، به ويژه کيفيت دعا در آن موقف نقل شده که بخشي از آنها در خصوص دعاهاي آن روز، مانند دعاي عرفه امام حسين و دعاي امام سجّاد(ع) است و بخشي نيز در اهتمام و ترغيب به دعا کردن به ديگران است، به گونه‎اي که برخي شاگردان اهل بيت عصمت و طهارت(ع) همه همّ خود را در آن سرزمين که دعاها در آن مستجاب است، صرف دعا براي غير مي‎کردند.
علي‎بن ابراهيم در اين باره از پدرش نقل کرده که گفت: عبدالله بن جندب را در عرفات ديدم که زماني طولاني دست به سوي آسمان بلند کرده، سيلاب اشک از گونه‎هايش بر زمين سرازير بود، به گونه‎اي که من شخص ديگري را اينچنين در حال مناجات نديدم. هنگامي که مردم از عرفات عازم مشعر بودند به او گفتم: کسي را بهتر از تو در حال نيايش نديدم. عبدالله گفت: به خدا سوگند در آن حال فقط برادرانم را دعا مي‎کردم؛ زيرا از امام کاظم(ع) شنيدم که فرمود: کسي که به دور از چشم برادر (ايماني)اش در حق وي دعا کند از جانب عرش ندا داده مي‎شود که صدهزا برابر آنچه براي او خواستي نصيب تو خواهد شد: «من دعا لأخيه بظهر الغيب نودي من العرش: ولک مأة ألف ضعف مثله». پس شايسته نبود که من صدهزار برابر دعاي مستجاب را به خاطر يک دعا که برآورد شدنش معلوم نيست واگذارم. (6) مشابه اين نقل، دربارة ديگر صحابه نيز روايت شده است.(7)
پي نوشت ها:
1. بحارالانوار، 94، ج، ص123 ـ 124.
2. کافي، ج2، ص471.
3. همان، ص471.
4. مفاتيح الجنان، دعاي کميل.
5. همان.
6. کافي، ج2، ص508 و ج 4، 465.
7. همان.

اولين شب جمعه از ماه عظيم رجب را ليلة الرغائب گويند كه شبي با ارزش و با عظمت است و از دو جهت داراي اهميت است :

1. از اين جهت كه اصولاّ شب جمعه، خود داراي ويژگي و ارزش خاصي است و اعمال عبادي فراواني در آن وارد شده و زمان عبادت و مناجات و عرض حاجات با قاضي الحاجات است.

2. ماه رجب اولين ماه از ماه هاي حرام (ماه هاي حرام عبارتند از: رجب، ذي القعده، ذي الحجه، محرم) و ماه خدا و هنگام عبادت و دعا و استغفار است و رحمت الهي در اين ماه در حال ريزش و نزول است به همين جهت اين ماه را رجب الاصب گويند، چون"صب" به معناي رختن است. پس ليلة الرغائب شرافت و ارزش شب جمعه و ماه رجب هر دو را در خود جمع نموده پس ارزشي دو چندان دارد. كلمة "رغائب" جمع "رغيبه" به معناي چيزي كه مورد رغبت و ميل است و نيز به معناي عطا و بخشش فراوان مي باشند.

رجب`، ماه خداست؛ ماه پر بركتي است كه اعمال بسياري براي آن ذكر شده است. پيامبراكرم صلوات الله عليه فرمود: هر كس يك روز از ماه رجب را روزه بگيرد، مستوجب خشنودي خدا مي شود و غضب الهي از او دور مي گردد و دري از درهاي جهنم بر روي او بسته مي شود. اعمال ماه هاي رجب و شعبان، جهت آماده ساختن روح براي شركت در ميهماني ماه مبارك رمضان مي باشد. براي درك عظمت ماه رمضان بايد از قبل خود را آماده نمائيم

پيامبراكرم(ص) فرمود: ماه رجب، ماه استغفار امت من است. پس در اين ماه بسيار طلب آمرزش كنيد كه خدا آمرزنده و مهربان است.

در اين شب ملائك بر زمين نزول مي كنند. براي اين شب عملي از رسول خدا صلي الله عليه و آله ذكر شده است كه فضيلت بسياري دارد و بدين قرار است:

روز پنج شنبه اول آن ماه - در صورت امكان و بلا مانع بودن- روزه گرفته شود. چون شب جمعه شد. بين نماز مغرب و عشاءدوازده ركعت نماز اقامه شود كه هر دو ركعت به يك سلام ختم مي شود و در هر ركعت يك مرتبه سوره حمد، سه مرتبه سوره قدر، دوازده مرتبه سوره توحيد خوانده شود. و چون دوازده ركعت به اتمام رسيد، هفتاد بار ذكر` اللهم صل علي محمد النبي الامي و علي آله` گفته شود. پس از آن در سجده هفتاد بار ذكر` سبوح قدوس رب الملائكه والروح` گفته شود. پس از سر برداشتن از سجده، هفتاد بار ذكر` رب اغفر وارحم و تجاوز عما تعلم انك انت العلي الاعظم` گفته شود. در اينجا مي توان حاجت خود را از خداي متعال درخواست نمود. ان شاء الله به استجابت مي رسد.

پيامبراكرم صلوات الله عليه در فضيلت اين نماز مي فرمايد: كسي كه اين نماز را بخواند، شب اول قبرش خداي متعال ثواب اين نماز را با زيباترين صورت و با روي گشاده و درخشان و با زبان فصيح به سويش مي فرستد. پس او به آن فرد مي گويد: اي حبيب من، بشارت بر تو باد كه از هر شدت و سختي نجات يافتي. ميّت مي پرسد تو كيستي؟ به خدا سوگند كه من صورتي زيباتر از تو نديده ام و كلامي شيرين تر از كلام تو نشنيده ام و بويي، بهتر از بوي تو نبوئيده ام. آن زيباروي پاسخ مي دهد: من ثواب آن نمازي هستم كه در فلان شب از فلان ماه از فلان سال به جا آوردي. امشب به نزد تو آمده ام تا حق تو را ادا كنم و مونس تنهايي تو باشم و وحشت را از تو بردارم و چون در صور دميده شود و قيامت بر پا شود، من سايه بر سر تو خواهم افكند.

فاطمه فاطمه است يعني چه؟
هر گاه بخواهند كسي يا چيزي را ستايش يا نكوهش كنند, معمولاً آن را تشبيه به كس يا چيزي مي كنند كه آخرين مرحله كمال يا نقص را طي كرده است, مثلاً مي گويند: حضرت زينب (س) در نطق و بيان مثل پدر بزرگوارش علي بن ابي طالب (ع) بود, يا فلاني در قساوت قلب مثل شمر بن ذي الجوشن است, ولي اگر تمام مراحل كمال يا نقص را طي كرده باشد, مي گويند: چه بگويي در حق فلاني  نمي شود او را به كسي تشبيه كرد. خودش است. مثلاً خداوند متعال كمال مطلق است و هيچ چيزي مانند او نيست (ليس كمثله شيء و هو السيمع البصير);(1) بهترين تعبير اين است كه گفته شود خداوند, خدا است.
با توجه به مطالب فوق , گوينده (مرحوم دكتر علي شريعتي ) مي خواهد بگويد: حضرت فاطمه زهرا(س) در عبادت و عرفان و حلم و صبر و بردباري و زهد و تقوا و در همه صفات كماليه, به قدري پيشرفته و تكامل يافته است كه نمي شود او را به كسي تشبيه نمود و همانند ساخت و تنها بايد گفت : فاطمه فاطمه است. به تعبير ديگر گوينده مي­خواهد بگويد: اگر بگوييم زهرا دختر رسول اللّه (ص) است, همسر علي بن ابيطالب است, مادر حسنين و زينبين و..., حق فاطمه ادا نشده است. تنها تعبيري كه مي تواند عظمت و جلالت او را بازگو كند, اين است كه بگوييم فاطمه فاطمه است.
پي نوشت ها:
 1. شوري (42) آيه 11.

اگر انسان گناهي انجام دهد، حتي اگر آن بزرگ باشد، بعد توبه كند، خداوند توبه او را مي پذيرد؛ البته اگر توبه­اش قبول شود. اين آيه مربوط به توبه است. در بحث توبه ثابت شده كه پشيماني از تمامي گناهان قابل قبول است، خداوند توبة تائبين را مي پذيرد، مشروط بر اين كه مفاسد اعمال خود را اصلاح نمايند و روشنگري كنند و تمام افرادي را كه گمراه نمودند، هدايت كنند خدا توّاب و رحيم است. اما اگر با حالت كفر يا شرك بميرند، مورد لعن و عذاب الهي خواهند بود( بقره آية 161).

بنابراين اگر كافر يا مرتد يا گناهكاران، قبل از مردن، توبه كنند، توبة آنان پذيرفته مي­شود و اثرش اين است كه در آخرت معذّب نخواهند بود.

امّا براي بعضي از گناهان در حكومت و جامعة اسلامي، حدّ يا تعزير به عنوان مجازات دنيوي و براي پيشگيري از سرايت به ديگران و جلوگيري از گسترش آنها قرار داده شده كه بايد در جامعه اسلامي كه قدرت به دست حاكم اسلامي است، آن حدود اجرا شود. در بحث اجراي حدود الهي شرايطي است كه از جملة آنها، اثبات جُرم نزد قاضي و حاکم شرع است. مثلاً اگر كسي مرتد شد يا زنا كرد يا دزدي كرد، امّا نزد قاضي ثابت نشد، حدّي بر او جاري نمي­شود و او به زندگي عادي خود مي­پردازد و اگر توبه كرد و حقّ الناس را كه برگردن او بود، ادا كرد، خداوند توبة او را مي­پذيرد. بنابراين شخصي كه مرتد مي شود، اگر ارتداد او نزد حاكم ثابت شد، حتي اگر توبه كند و استغفار نمايد، حدّ الهي (اعدام) بر او جاري مي­شود و در آن دنيا اهل بهشت خواهد بود، ولي اگر توبه نكند، باز حدّ براو جاري مي­شود و در آخرت به عذاب الهي دچار مي­شود.

در بحث زنا يا دزدي همين طور است. اگر نزد حاكم، زنا يا دزدي ثابت شود، حد را جاري مي كند، حتي اگر آنان توبه كنند.

در مورد سلمان رشدي كه ارتداد او نزد حاكم اسلامي ثابت شده، بايد حدّ الهي جاري شود، چه توبه كند يا نكند؛ منتهي اگر توبه كند، مشمول آية 160 سورة بقره خواهد شد و اهل جهنم نخواهد بود.

پس اجراي حدود الهي منافاتي با توبه ندارد و نبايد بين اين دو بحث خلط كرد. سلمان رشدي مثل كسي است كه چندين انسان را كشته است و سپس توبه كرده است، اما قاتل بايد قصاص شود. يكي از شرايط قبولي توبه، تن به قصاص دادن است.