انگيزه يا شور و شوق که موتور حرکت انسان در هر کاري است يا (به قول «آنتوني رابينز» زندگي بخش و نيرو دهنده است و به زندگي معني مي‌بخشد و هيچ عظمتي بدون عظمت انگيزه به دست نمي‌آيد)(1) در صورتي حاصل مي‌شود که با معرفت و شناخت همراه باشد؛ آثار و فوايد آن دانسته شود؛ ابزار انجام کار و توان لازم براي رسيدن به مقصد و قدرت بهره‌وري از آن را در خود احساس نمايد.

هر چه موضوع و مسئله، از عظمت بيشتري برخوردار باشد و فوايد آن زيادتر باشد، انگيزه و اشتياق فزوني مي‌يابد بنابر اين براي ايجاد انگيزه براي تلاوت قرآن بايد:

1ـ معاني و مفاهيم بلند قرآن را فهميد.

2ـ معجزات شگفت‌انگيز قرآن را در رشته‌هاي مختلف علمي، ادبي، عددي، غيبگويي يا پيشگويي (که در کتاب‌هاي قرآن پژوهي و علوم قرآني به آن پرداخته شده) مطالعه نمود.

3ـ از تأثيرات تلاوت قرآن و تدبّر در فهم آن بر تهذيب نفس و نايل گرداندن انسان به مدارج عالي قرب الهي و باغ ملکوت ربوبي است. نيز از تأثير تهذيب نفس بر فهم و تدبّر در قرآن و شوق تلاوت آن، عارف واصل مرحوم آيت الله بهاءالديني (ايشان حداقل به قرائت يک جزء قرآن در هر شب مداومت داشتند) مي‌گويد: مراتب فهم کتاب (خدا) به حسب مراتب تکامل انسان، به تقوا و سير الي الله و مراتب تهذيب و مراتب کمال عقلي است. و اگر کسي بخواهد با قرآن آشنا شود، بايد مرد خدا شود. کسي که مرد خدا نشده ممکن است با ترجمه و مفاهيمي آشنا شود، ولي تا وقتي که انسان حرکت الي الله نداشته باشد، يا آن حقيقتي که حقيقت مطلوب است، آشنا نمي‌شود.(2)

4ـ همنشين شدن و شرکت کردن در جلسات کساني که با قرآن مأنوس هستند و از اقيانوس معارف قرآن لب تر کرده‌اند و لذت تلاوت آن را چشيده‌اند.

5ـ مطالعه شرح زندگاني کساني همانند علامه طباطبايي، امام خميني، آيت الله بهجت، آيت بهاءالديني و حاج شيخ حسنعلي اصفهاني که در اثر تلاوت منظم و مستمر قرآن و تدبر و آشنايي با ظاهر و باطن آن، به کمالاتي لاهوتي نايل گشته‌اند و پنجره‌اي از عالم ملکوت به روي آنان باز شده است.

6ـ آشنا شدن با روايات و احاديث که در توصيف معارف قرآن و بيان ثواب‌ها و فضايل تلاوت آن وارد شده، مانند احاديث جلد چهارم اصول کافي، کتاب فضل القرآن.

7ـ آگاهي از تأثير تلاوت قرآن در زندگي مادي و معنوي، دنيوي و اخروي.(3)

8ـ شوق و انگيزه براي تلاوت قرآن آن گاه وسيع و عميق مي‌گردد که:

أ) قلب از گناهان و زنگارها پاک گردد، چه آن که حقيقت قرآن پاک را فقط قلب‌هاي پاک مي‌توانند احساس کنند و بفهمند: «لا يمسه الاّ المطهرون»(4)

ب) تلاوت کننده خود را هنگام تلاوت در محضر خدا ببيند، زيرا که قرائت قرآن سخن گفتن خدا با بندگانش است.

امام صادق(ع) مي‌فرمايد: «کسي که مي‌خواهد براي تلاوت قرآن انگيزه و شوق پيدا کند، لازم است چند کار انجام دهد:

اوّل: خود را در محضر تعالي ببيند و با تمام وجودش احساس کند که قرآن کلام الهي است و خداوند دارد با او سخن مي‌گويد. در اين صورت (گوش قلبش شيفته شنيدن مي‌شود و) خود را براي خدا خاشع مي‌کند تا شيطان از او بگريزد.

دوم: آن که بدنش (از چشم و گوش و زبان و حواس و بالاخره همه وجودش) را از کارهاي ديگر فارغ و خارج مي‌کند و براي خواندن و تدبر نمودن در قرآن آماده نمايد.

سوم: انتخاب محل خلوت براي تلاوت: اگر انسان گوشه‌اي خلوت را برگزيد و از خلق و هر چيزي که موجب حواس‌پرتي مي‌شود، کناره گرفت و به تلاوت پرداخت، جان و روحش با قرآن انس مي‌گيرد و حلاوت و لذت گفتگو خدا با بندگان صالحش را درک مي‌کند و از الطاف عظيم او به بندگانش آگاه مي‌شود و آن را با جان روحش مي‌چشد و از کرامات لطيفي که خداوند به اين دسته بندگان اختصاص داده، بهره‌مند مي‌شود.

سپس امام صادق(ع) مي‌فرمايد: پس هنگامي که بنده از جام مرحمت و لطف، جرعه‌اي نوشيد، تا ابد سرمست و با نشاط مي‌گردد و آن چنان انگيزه و اشتياقش براي تلاوت قرآن زياد مي‌شود و فوران مي‌کند که هيچ حالي را بر آن حال و هيچ زماني را بر زمان تلاوت، ترجيح نمي‌دهد، بلکه تلاوت نسبت به هر کار و عبادتي براي او دل‌انگيزتر و لذت‌بخش‌تر مي‌شود، زيرا که با تلاوت قرآن مجيد، با همه وجودش احساس مي‌کند بي واسطه با پروردگار خود، در مناجات و راز و نياز است.(5)

9ـ پناه بردن به خدا از شرّ شيطان، انگيزه تلاوت را بالا مي‌برد:

«هر گاه خواستي قرآن بخواني، اوّل از شرّ شيطان رانده شده، به خدا پناه برد».(6)

امام صادق(ع) مي‌فرمايد: استعاذه يا پناه بردن به خدا از شر شيطان عبارت است از: تطهير دهان از پليدي دروغ، غيبت و تهمت يه منظور احترام به قرآن و آماده سازي دهان براي تلاوت، که در اين صورت اجازه گفتگو با خداوند اخذ مي‌گردد و فرد از گفتگو با خداوند به شوق و وجد مي‌آيد.(7)

10ـ مطالعه اعترافات غير مسلمانان و حتي دشمنان صدر اسلام در مورد اعجاز لفظي و معنوي و علمي آ‌موزه‌هاي اخلاقي و معارف قرآن، باعث قوّت قلب مي‌گردد و انگيزه را براي تلاوت و شناخت و تدبّر بيشتر در قرآن، زياد مي‌کند. «ويلز» نويسنده مشهور انگليسي مي‌نويسد: اسلام و قرآن، راه سعادت و آرامش و آسايش را به رايگان به جهانيان عطا نمود. تأثيري را که قرآن بزرگ و مقدس در فرهنگ و تمدن بشر گذاشت، هيچ کتابي قادر به چنين اعجاز بزرگي نبوده است. قرآن کتابي است ديني، تربيتي، اخلاقي، اجتماعي و تاريخي، با بياني ساده و دستورهاي عجيب و حيرت‌آور.(8)

قرائت قرآن در برنامه عبادي عرفا و علما

جهت آگاهي از توصيه ائمه(ع) در مورد قرائت قرآن، به کتاب اصول کافي ترجمه علامه مصطفوي، جلد چهارم مراجعه شود اما وقتي به سيره علما و عرفا مراجعه شود، قرائت يک جزء قرآن، کمترين تلاوت شبانه روز آنان بود. علامه محمدتقي مجلسي دراجازه‌اي که براي فرزندش علامه محمدباقر مجلسي صاحب کتاب بحار الانوار مي‌نويسد، او را به قرائت يک جزء قرآن در هر روز توصيه مي‌کند و چنان که ميرزا سليمان تنکابني نبز در برنامه هر روز خود قرائت يک جزء قرون را داشتند.(9)

علامه طباطبايي شب‌هاي ماه رمضان تا صبح بيدار بود.‌ مقداري مطالعه مي‌کرد و بقيه را به قرائت قرآن و دعا و نماز مشغول بود.(10) امام خميني در هر فرصت مناسبي که پيش مي‌آمد، قرآن مي‌خواند. او معمولاً بعد از نماز صبح، قبل از نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا مقيد به اين مستحب الهي بودند.

امام خميني در ماه رمضان هر روز سه جزء قرآن قرائت مي‌کرد.(11)

شيخ اشراق سهروردي مي‌گويد: از جمله راه‌هاي کمال نفس، عبادت با مداومت است، همراه خواندن قرآن نماز شب.(12)

پي‌نوشت‌ها:

1ـ توان بي‌پايان، ص 30.

2ـ نردبان آسمان، اکبر اسدي، ص 48 و 47.

3ـ ر.ک: اصول کافي، ج 4ن کتاب فضل القرآن؛ چهل حديث، امام خميني، ص 504 ـ 497.

4ـ واقعه، (56) آيه 79.

5ـ مصباح الشريعه، ص 73؛ مستدرک الوسايل، ج 4، ص 240.

6ـ‌نحل (16) آيه 98.

7ـ بحار الانوار، ج 82، ص 43.

8ـ مختصر عمومي، ص 203؛ تاريخ قرآن، ترجمه ابوالقاسم سحاب.

9ـ رضا مختاري، سيماي فرزانگان، ج 3، ص 167 و 166.

10ـ همان، ص 163.

11ـ همان، ص 159.

12ـ همان، ص 158.